Bài Đọc Thêm

Hướng Đạo là tự do, tự nguyện

Tuesday, July 11, 2006 

Ngô Nhân Dụng

Hai ngàn hướng đạo sinh Việt Nam từ nhiều nước trên thế giới đang về tập họp tại một công viên trong vùng Riverside, California. Ðây là một hình ảnh khích lệ. Chúng ta tin tưởng vào giới trẻ Việt Nam ở nước ngoài. Chúng ta thêm tin tưởng các thế hệ trẻ sẽ tiếp nối truyền thống văn hóa Việt Nam, dù đang sống ở nhiều quốc gia, trong nhiều môi trường văn hóa khác nhau.

Hướng Ðạo là một phong trào giáo dục quốc tế, với những giá trị phổ quát không phân biệt chủng tộc, thích hợp với nhiều truyền thống văn hóa. Ở nước nào người ta cũng có thể dùng “cuộc chơi Hướng Ðạo,” để giáo dục trẻ em. Tại sao những bạn trẻ sinh ra và lớn lên ở Mỹ, ở Âu Châu hoặc Úc Châu lại đi tìm những người cùng gốc Việt Nam để sinh hoạt với nhau? Chắc hẳn các phụ huynh khi chọn cho con em vào đoàn Hướng Ðạo gồm toàn người Việt, do các anh chị huynh trưởng người Việt trông nom, cũng vì một nhu cầu. Họ muốn giữa việc giáo dục các em trong gia đình và trong đoàn Hướng Ðạo có sự tương hợp. Hai môi trường đó chia sẻ các quan niệm về con người, về cộng đồng, về phương pháp đào luyện nhân cách, thể hiện những giá trị đạo lý đã thấm nhuần trong văn hóa Việt Nam, mặc dù phương pháp Hướng Ðạo ở đâu cũng giống nhau.

Trước hết, Hướng Ðạo là một phương pháp giáo dục có những điểm chung khiến người Việt cũng như người Mỹ, người Senegal, người Ai Cập đều thấy có hiệu quả tốt. Ai cũng thấy cho trẻ em sinh hoạt trong phong trào này có nhiều hy vọng đào luyện các em thành những con người có chí khí, sống lành mạnh, tháo vát, và nuôi một lý tưởng giúp ích đồng loại. Hiện nay hàng chục triệu thanh thiếu niên trong 155 quốc gia tham dự phong trào Hướng Ðạo thế giới, và 122 nước có riêng tổ chức của nữ Hướng Ðạo. Phương pháp này có tính cách nhân loại, cho nên áp dụng trong các hoàn cảnh kinh tế, chính trị và văn hóa khác nhau mà đều có hiệu quả. Có những “bí quyết” trong phương pháp giáo dục Hướng Ðạo, tạo nên hiệu quả đó.

Một trăm năm trước đây, Huân Tước Baden Powell dẫn một đám trẻ em đi “cắm trại,” để tập cho các em đó sống ngoài trời, ông đã khai mở một cuộc cách mạng trong việc giáo dục ở nước Anh. Những quốc gia khác ở Âu Châu thấy phương pháp hữu hiệu, đã bắt chước, gây nên một phong trào lan ra khắp mặt trái đất. Một bí quyết của phương pháp Hướng Ðạo là đề nghị với trẻ em những tiêu chuẩn luân lý cao, rồi tạo khung cảnh cho các em gắng sức, thi đua thực hiện các lý tưởng đó trong sinh hoạt cũng như trong trò chơi. Những tiêu chuẩn luân lý đó nằm trong những “lời hứa,” lúc đầu các huynh trưởng người Việt Nam gọi là “lời tuyên thệ.” Việc “tuyên hứa” là do các em tự nguyện chọn chứ không vì bị mua chuộc hay ép buộc, đó là một điều kiện phải giữ, nếu không thì phương pháp mất hiệu quả. Các bạn trẻ khi gia nhập đoàn là chỉ mong chờ ngày tuyên hứa. Một trong các lời hứa là “tuân theo luật Hướng Ðạo,” mà mười điều luật Hướng Ðạo thể hiện những giá trị luân lý phổ quát của nhân loại. Trọng danh dự, sống trong sạch, tín nghĩa, tiết kiệm, vâng lời cha mẹ, giúp ích mọi người bất cứ lúc nào, thương yêu đồng loại, thương yêu cả giống vật và cây cỏ. Những giá trị đó loài người ở nơi nào cũng muốn nuôi dưỡng và truyền thụ cho các thế hệ sau.

Nói như thế cũng có nghĩa là phong trào Hướng Ðạo không phải là những nhóm người duy nhất đề cao và truyền bá các giá trị nhân bản này. Rất nhiều tổ chức, định chế ở trong nhiều truyền thống tôn giáo, văn hóa cũng làm như thế. Vậy thì tại sao phong trào Hướng Ðạo lại nổi bật lên như một phương pháp có hiệu quả, được nhiều quốc gia tín nhiệm, tự họ đem áp dụng trong việc dạy dỗ con em mình? Câu trả lời là phong trào Hướng Ðạo có những bí quyết khác, trong phương pháp đào luyện trẻ em.

Hướng Ðạo không giáo dục bằng cách thuyết trình, diễn giảng không thôi, mà đào tạo tánh khí bằng đời sống, trong việc làm cũng như trong các cuộc chơi có tổ chức. Những trò chơi Hướng Ðạo đều nhắm tập luyện các đức tính, luyện tập mắt nhìn, tai lắng nghe, khéo tay, nhanh tay, lẹ chân, vân vân. Trò chơi cũng nhắm cho các em tập chú ý, tập kỷ luật, luyện tinh thần đồng đội, vẫn ganh đua mà vẫn trọng danh dự, chơi thẳng thắn. Huynh trưởng Hướng Ðạo giỏi là những người biết nhiều trò chơi mà trong mỗi trò chơi đều có mục đích đào luyện con người. Họ học ở đâu các kỹ thuật đó? Có những lớp huấn luyện, nhưng họ học nhiều nhất khi chính họ đã tham dự những trò chơi Hướng Ðạo. Kỹ thuật hướng dẫn và bài học tinh thần trong các cuộc chơi được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, các hướng đạo sinh đều mong có ngày mình thành huynh trưởng để giúp ích các bạn trẻ khác.

Cuộc sống của một đoàn Hướng Ðạo là một môi trường đào tạo. Ở tuổi lên năm lên mười, các em đã đi trại, lớn lên thì các cuộc cắm trại sẽ đi xa hơn, phải tự lo lấy nhiều việc hơn. Ði trại là một thú vui, chính các em tự tìm cách sao cho mình được hưởng nhiều thú vui trong các cuộc đi trại đó. Phải chuẩn bị, phải có chương trình, phải suy nghĩ tính toán đời sống trong mấy ngày trại. Không phải trẻ em nào cũng được cơ hội tự lo cho mình như vậy. Khi cha mẹ rủ con đi nghỉ hè, cắm trại, thường cha mẹ xếp đặt và ra lệnh các con phải chuẩn bị phần riêng và góp công sức trong việc chuẩn bị chung cho cả gia đình. Ở trong bầy sói hay đoàn thiếu, đoàn kha, chính các em tự lo lấy, vì chính các em muốn đi trại. Chẳng mấy khi các em cùng tuổi đó được trao trách nhiệm cá nhân như vậy. Huân Tước Baden Powell dặn dò các huynh trưởng rằng “trao trách nhiệm là chìa khóa của thành công” trong việc giáo dục tánh khí.

Cuộc sống tập thể là một môi trường đào tạo. Khi các em không đi trại thì cũng có những buổi họp hàng tuần, huynh trưởng huấn luyện cho các em tự họp đàn, họp đội, họp toán, vân vân. Một nhóm năm bảy trẻ em, tự họp với nhau bàn chuyện của đội thiếu sinh, tuần kha sinh hay đàn sói con của mình; nhìn vào chúng ta có thể nghĩ đó là những trò chơi trẻ em thôi. Nhưng có mấy thiếu niên ở lớp tuổi đó được sống và làm những việc “giống người lớn” như vậy? Ðó chính là một trường huấn luyện. Mà chính các trẻ em tự đào tạo mình, một cách tự do, tự nguyện, vì có môi trường khích lệ để mỗi người cố gắng làm mỗi việc tốt hơn, giỏi hơn.

Phương pháp Hướng Ðạo chú trọng tới khích lệ nhiều hơn trừng phạt. Trẻ em vào Hướng Ðạo được khuyến khích cố gắng đạt các thành tích mới làm bản thân mình tiến bộ, với một hệ thống huy hiệu, đẳng cấp đánh dấu các thành tựu cá nhân. Các em thi đua đoạt được những huy hiệu đó, một cách tự nguyện và tự do. Các em cũng học được tinh thần cộng tác, nhường nhịn trong đời sống tập thể, được dịp học cách phân chia công tác, tập tự kiểm soát mình, tập điều khiển. Học bằng việc làm, đó là một bí quyết trong việc đào tạo tính khí, trong đó có khả năng tổ chức và lãnh đạo. Nhiều người đi Hướng Ðạo rồi lớn lên ra làm những việc quản trị trong xã hội, vẫn nhớ những kinh nghiệm khi cùng với đội, với đoàn đi cắm trại. Có những đức tính được thấm vào người không bao giờ sợ mất. Ðem thuyết giảng những đức tính đó bao nhiêu lần cũng không làm cho trẻ em có thói quen sống với những đức tính đó. Chỉ có tập luyện trong hành động người ta mới học được.

Một yếu tố khiến phong trào Hướng Ðạo phổ biến khắp thế giới là tình huynh đệ, tỷ muội rất cao. Tuổi trẻ lớn lên đều đi tìm bạn. Ðều lạc quan tin tưởng có thể xây dựng một xã hội trong đó mọi người đều coi nhau là anh chị em. Phong trào Hướng Ðạo cống hiến cho các em một môi trường nuôi dưỡng tinh thần lạc quan và niềm tin tưởng đó. Những hướng đạo sinh dù thuộc quốc gia nào gặp nhau lần đầu đã sẵn sàng tin tưởng lẫn nhau. Những người cùng đoàn, cùng đội suốt đời vẫn có thể coi nhau như anh chị em. Những cuộc họp bạn, jamboree, là cơ hội để các thanh thiếu niên (và các cụ già vẫn thấy mình còn tuổi trẻ) gặp gỡ nhau để chứng kiến tình huynh đệ thế giới. Chữ “Jamboree” từ năm 1920 được Baden Powell chính thức công nhận, với ý nghĩa là cuộc họp bạn lớn của thanh thiếu niên, tiếng này có gốc trong nhiều ngôn ngữ, tiếng Hindi, tiếng Swahili, và một vài ngôn ngữ của thổ dân Mỹ Châu. Năm tới, kỷ niệm 100 năm từ khi có phong trào, 40,000 hướng đạo sinh khắp thế giới sẽ họp jamboree ở Hylands, nước Anh, 12 ngày kể từ ngày 27 Tháng Bảy. Cuộc họp bạn jamboree của phong trào Hướng Ðạo Việt Nam lần này là một cơ hội cho các bạn trẻ chứng kiến tinh thần anh chị em hiện ra trước mắt, một lần trong cuộc đời mình. Nhưng đây cũng là một dịp để các bạn trẻ thể hiện tinh thần dân tộc. Vì, như trên đã đặt câu hỏi: Tại sao sinh hoạt Hướng Ðạo cùng các bạn trẻ người Mỹ, người Úc, người Pháp không đủ, mà chúng ta lại có những đoàn Hướng Ðạo riêng cho các trẻ em người Việt Nam?

Bởi vì Hướng Ðạo Việt Nam có những đặc điểm không thể tìm thấy ở chỗ khác. Các phụ huynh người Việt ở khắp thế giới biết như vậy, cho nên góp phần xây dựng và nuôi dưỡng các đoàn Hướng Ðạo Việt Nam. Ngay từ lúc phong trào Hướng Ðạo mới nảy mầm ở nước ta, những huynh trưởng đầu tiên đã đem cả truyền thống văn hóa Việt Nam vào trong các sinh hoạt. Họ không cố ý chủ trương như vậy. Họ đang sống truyền thống đó mỗi ngày nên tự nhiên thể hiện ra. Ðây là thứ văn hóa thể nghiệm trong đời sống chứ không phải được nghiên cứu qua sách vở.

Vào đầu thế kỷ trước, những giá trị luân lý cổ truyền của nước ta, qua các truyền thống Khổng Giáo, Phật Giáo, đã thấm trong cuộc sống mỗi người và trong toàn thể xã hội. Riêng trong việc giáo dục thiếu niên thì Nho Giáo đã ảnh hưởng rất mạnh. Trong trường học, dù học chữ quốc ngữ hay học chữ Pháp, thầy giáo và học sinh ở nước ta vẫn cư xử với nhau giống như cách tổ tiên mình cư xử từ hàng ngàn năm. Nhìn vào sinh hoạt một đoàn Hướng Ðạo ta có thể thấy tinh thần đó vẫn hiện ra. Những đức tính được Nho Giáo đề cao như Lễ, Nghĩa, Liêm, Sỉ, Trung, Tín, vân vân bàng bạc trong những điều luật Hướng Ðạo, khi các huynh trưởng đầu tiên dịch các điều luật từ tiếng Pháp. Phương pháp huấn luyện của Hướng Ðạo Việt Nam chú trọng tới hành động làm gương và đào luyện trong từng cử chỉ, lời nói, cũng chịu ảnh hưởng của các lớp học của nhà Nho. Ngày xưa, các cậu học trò đến trường là học “sái, tảo, ứng đối,” (rót nước, quét nhà, nói năng) cũng như học sách. Trước khi học văn phải học “lễ” tức là những cử chỉ, hành động cho phù hợp với hoàn cảnh. Phong trào Hướng Ðạo ở Việt Nam chú trọng tới “lễ” chính vì ảnh hưởng của nền giáo dục nhà Nho, uốn nắn từng lời nói, từng cử chỉ của thanh thiếu niên.

Cuộc họp mặt của hai ngàn anh chị em Hướng Ðạo Việt Nam mang lại cho chúng ta một niềm vui, biết rằng phong trào Hướng Ðạo sẽ còn tiếp tục xây dựng những thế hệ tương lai của người Việt ở nước ngoài sống trong văn hóa Việt Nam. Ở trong nước từ năm 1975 phong trào đã bị chính thức xóa tên. Nhưng nhờ tinh thần Hướng Ðạo bền vững cho nên đến nay nhiều đoàn Hướng Ðạo đã sinh hoạt lại dù không được công nhận chính thức. Một yếu tố khiến phong trào Hướng Ðạo khó sống trong các chế độ độc tài là bản chất Hướng Ðạo cần phải có tự do, mọi người đến đó sinh hoạt trong tinh thần tự nguyện. Vì thế phong trào Hướng Ðạo cũng không thể phụ thuộc vào những đảng phái chính trị, không thể dùng làm một công cụ cho một chính quyền nào. Khi bị lệ thuộc, mất tự do, thì phương pháp không còn hiệu quả giáo dục nữa. Khi nào chính quyền còn muốn kiểm soát tất cả các hoạt động của dân chúng, kể cả những việc từ thiện, giúp ích, đến việc giáo dục thanh thiếu niên, thì chưa thể có sinh hoạt Hướng Ðạo đứng đắn.

Ngô Nhân Dụng